Mục lục
Ngày nay, chỉ cần một chiếc điện thoại có kết nối Internet, chúng ta có thể tìm thấy rất nhiều thông tin chỉ trong vài giây.
Từ thông tin về sức khỏe, thời tiết, giá cả, thủ tục hành chính, sản phẩm, học tập cho đến các tin tức đang được nhiều người quan tâm.
Tuy nhiên, có thông tin trên Internet không đồng nghĩa với thông tin đó chính xác.
Một nội dung có thể được chia sẻ hàng nghìn lần nhưng vẫn có thể sai. Một video có rất nhiều lượt xem cũng không có nghĩa mọi thông tin trong video đều đúng.
Vì vậy, biết cách tìm kiếm, kiểm tra và đánh giá thông tin trên Internet là một kỹ năng số rất quan trọng.
1. Vì sao chúng ta dễ tin thông tin trên Internet?
Có một số lý do khiến người dùng dễ tin vào một nội dung.
Thứ nhất: Thông tin được chia sẻ rất nhiều
Khi thấy một bài viết xuất hiện liên tục trên Facebook, Zalo hoặc các nhóm cộng đồng, chúng ta dễ nghĩ:
“Nhiều người đăng như vậy chắc là đúng.”
Nhưng số lượng người chia sẻ không phải là bằng chứng cho độ chính xác.
Thứ hai: Nội dung được viết rất thuyết phục
Một bài viết có thể sử dụng:
Hình ảnh đẹp.
Tiêu đề gây chú ý.
Những câu khẳng định mạnh.
Video.
Logo của cơ quan hoặc tổ chức.
Những yếu tố này có thể khiến người đọc cảm thấy đáng tin, nhưng vẫn cần kiểm tra nguồn.
Thứ ba: Chúng ta thường đọc tiêu đề trước
Nhiều người chỉ đọc tiêu đề rồi chia sẻ.
Trong khi nội dung bên dưới có thể hoàn toàn khác với điều mà tiêu đề khiến chúng ta suy nghĩ.
2. Kỹ năng thứ nhất: Đọc kỹ nguồn thông tin
Khi đọc một thông tin quan trọng, hãy hỏi:
Ai đăng thông tin này?
Có thể là:
Cơ quan nhà nước.
Doanh nghiệp.
Báo chí.
Tổ chức.
Chuyên gia.
Một tài khoản cá nhân.
Nguồn càng quan trọng thì càng cần kiểm tra kỹ.
Ví dụ
Nếu thông tin liên quan đến một chính sách mới, hãy ưu tiên kiểm tra thông tin từ cơ quan hoặc đơn vị có thẩm quyền thay vì chỉ dựa vào một bài đăng trên mạng xã hội.
3. Kỹ năng thứ hai: Kiểm tra ngày đăng
Một thông tin có thể từng đúng nhưng không còn phù hợp ở thời điểm hiện tại.
Ví dụ:
Một bài viết về thủ tục hành chính được đăng từ nhiều năm trước.
Nếu quy định đã thay đổi, việc áp dụng thông tin cũ có thể khiến người dân thực hiện sai.
Vì vậy, khi tìm kiếm thông tin, hãy chú ý:
Ngày đăng.
Ngày cập nhật.
Thời điểm thông tin có hiệu lực.
Đặc biệt với:
Chính sách.
Thủ tục hành chính.
Giá cả.
Lịch làm việc.
Quy định pháp luật.
Các chương trình hỗ trợ.
Thông tin càng có tính thời điểm, càng cần kiểm tra ngày cập nhật.
4. Kỹ năng thứ ba: Không chỉ đọc một nguồn
Nếu một thông tin quan trọng chỉ xuất hiện trên một tài khoản cá nhân, hãy cẩn thận.
Bạn có thể tìm kiếm thêm bằng những từ khóa khác.
Ví dụ, thay vì chỉ tìm:
“Chính sách mới là gì?”
có thể tìm:
“Tên chính sách + cơ quan ban hành”
hoặc:
“Tên chính sách + văn bản chính thức”
Sau đó so sánh thông tin từ nhiều nguồn.
Nguyên tắc:
Thông tin quan trọng → kiểm tra từ nhiều nguồn đáng tin cậy.
5. Kỹ năng thứ tư: Phân biệt “ý kiến” và “sự thật”
Trên Internet có rất nhiều nội dung mang tính quan điểm cá nhân.
Ví dụ:
“Theo tôi, sản phẩm này tốt nhất.”
Đây là ý kiến.
Trong khi:
“Sản phẩm có dung lượng 256 GB.”
là một thông tin có thể kiểm chứng bằng thông số chính thức.
Không nên xem mọi câu nói của một người trên mạng là sự thật.
Hãy hỏi:
Đây là dữ kiện hay chỉ là ý kiến của người đăng?
6. Kỹ năng thứ năm: Cẩn thận với tiêu đề gây sốc
Một số tiêu đề được viết để khiến người đọc tò mò.
Ví dụ:
“Không thể tin nổi!”
“Ai cũng đang mắc sai lầm này!”
“Bạn phải biết điều này ngay!”
“100% người Việt đều không biết!”
Những tiêu đề như vậy không nhất thiết là sai.
Nhưng chúng nên khiến chúng ta đọc kỹ nội dung trước khi tin hoặc chia sẻ.
Hãy nhớ:
Tiêu đề hấp dẫn không đồng nghĩa với thông tin chính xác.
7. Kỹ năng thứ sáu: Kiểm tra hình ảnh và video
Hình ảnh và video thường tạo cảm giác rất thuyết phục.
Nhưng một hình ảnh có thể:
Được chụp từ một sự kiện khác.
Được sử dụng lại sau nhiều năm.
Được cắt khỏi bối cảnh.
Được chỉnh sửa.
Được ghép với nội dung không liên quan.
Do đó, đừng chỉ nhìn hình ảnh rồi kết luận.
Hãy đọc phần mô tả và tìm thêm thông tin.
8. Kỹ năng thứ bảy: Cẩn thận với thông tin “quá tốt để là thật”
Ví dụ:
“Đầu tư 1 triệu, nhận 10 triệu.”
“Không cần làm việc vẫn có thu nhập hàng chục triệu.”
“Chỉ cần chia sẻ bài viết là được nhận tiền.”
“Bạn chắc chắn trúng thưởng.”
Những lời hứa hẹn quá hấp dẫn cần được kiểm tra kỹ.
Đặc biệt nếu sau đó người đăng yêu cầu:
Chuyển tiền.
Nộp phí.
Cung cấp thông tin ngân hàng.
Cung cấp mã OTP.
Cài ứng dụng.
Hãy dừng lại.
9. Kỹ năng thứ tám: Đừng chia sẻ khi chưa kiểm chứng
Đây là một trong những kỹ năng quan trọng nhất.
Khi nhận được một thông tin đáng sợ hoặc gây xúc động, chúng ta thường muốn chia sẻ ngay cho:
Gia đình.
Bạn bè.
Nhóm Zalo.
Nhóm Facebook.
Cộng đồng khu phố.
Nhưng trước khi bấm Chia sẻ, hãy dừng lại vài giây.
Hãy tự hỏi:
Thông tin này từ đâu?
Có ngày đăng không?
Nguồn có đáng tin không?
Có nguồn chính thức xác nhận không?
Nếu chưa kiểm chứng được, không nên chia sẻ như một sự thật.
10. Cách tìm kiếm thông tin hiệu quả trên Google
Khi tìm kiếm thông tin, đừng nhập một câu quá chung chung.
Ví dụ:
Thay vì:
“Làm căn cước như thế nào?”
có thể tìm:
“thủ tục cấp căn cước cơ quan chính thức”
Hoặc:
“thủ tục cấp căn cước 2026”
Việc thêm từ khóa cụ thể giúp kết quả tìm kiếm sát với nhu cầu hơn.
11. Tìm kiếm bằng nhiều từ khóa khác nhau
Nếu kết quả đầu tiên chưa rõ, hãy thử cách tìm khác.
Ví dụ bạn muốn biết một thủ tục:
Lần 1:
“thủ tục đăng ký trực tuyến”
Lần 2:
“tên thủ tục + hồ sơ cần chuẩn bị”
Lần 3:
“tên thủ tục + cơ quan thực hiện”
Lần 4:
“tên thủ tục + văn bản chính thức”
Cách này giúp bạn có thêm góc nhìn và dễ tìm được nguồn đáng tin cậy.
12. Ưu tiên website chính thức
Khi thông tin liên quan đến:
Cơ quan nhà nước.
Chính sách.
Thủ tục hành chính.
Dịch vụ công.
Thuế.
Bảo hiểm.
Giáo dục.
Các chương trình chính thức.
hãy ưu tiên tìm thông tin trên website hoặc kênh chính thức của cơ quan, tổ chức liên quan.
Một bài đăng trên mạng xã hội có thể giúp bạn biết đến thông tin.
Nhưng với những vấn đề quan trọng, hãy tìm nguồn gốc của thông tin.
13. Đừng tin chỉ vì “người quen gửi”
Một thông tin được gửi bởi người thân hoặc bạn bè có thể xuất phát từ thiện ý.
Nhưng người gửi cũng có thể đã nhận thông tin từ một nguồn khác mà chưa kiểm chứng.
Vì vậy:
Người quen gửi không có nghĩa thông tin chắc chắn đúng.
Hãy cảm ơn người gửi và kiểm tra nguồn nếu nội dung quan trọng.
14. Cẩn thận với thông tin liên quan đến sức khỏe
Thông tin về sức khỏe đặc biệt cần thận trọng.
Không nên tự tin rằng một phương pháp trên Internet chắc chắn phù hợp với mình chỉ vì:
Có nhiều người chia sẻ.
Có video hướng dẫn.
Có người nói đã áp dụng thành công.
Khi thông tin liên quan đến bệnh, thuốc hoặc điều trị, nên tìm nguồn y tế đáng tin cậy và trao đổi với nhân viên y tế phù hợp.
Nguyên tắc:
Internet giúp chúng ta tham khảo thông tin, nhưng không nên thay thế việc tư vấn chuyên môn khi cần thiết.
15. Cẩn thận với thông tin về tiền bạc
Những nội dung liên quan đến:
Đầu tư.
Vay tiền.
Chuyển tiền.
Tiền thưởng.
Kiếm tiền online.
Cổ phiếu.
Tài sản số.
cần được kiểm tra kỹ.
Đừng chuyển tiền chỉ vì một bài đăng nói:
“Cơ hội cuối cùng.”
“Chắc chắn có lãi.”
“Không thể thua.”
Không có lời hứa hẹn trên mạng nào có thể thay thế việc tự kiểm tra và đánh giá rủi ro.
16. Phân biệt tin tức với quảng cáo
Một bài viết có thể được trình bày giống như một bài tin tức nhưng thực chất là nội dung quảng cáo.
Hãy chú ý các dấu hiệu như:
Được tài trợ.
Quảng cáo.
Nội dung giới thiệu sản phẩm.
Có lời kêu gọi mua hàng.
Có đường dẫn mua sản phẩm.
Điều này không có nghĩa quảng cáo là xấu.
Nhưng người đọc cần biết mình đang đọc:
Tin tức, thông tin hướng dẫn hay nội dung quảng cáo.
17. Một công thức 5 câu hỏi trước khi tin
Trước khi tin hoặc chia sẻ một thông tin quan trọng, hãy hỏi:
1. AI?
Ai là người đăng?
2. KHI NÀO?
Thông tin được đăng khi nào?
3. Ở ĐÂU?
Nguồn gốc thông tin ở đâu?
4. BẰNG CHỨNG?
Có tài liệu hoặc nguồn đáng tin nào xác nhận không?
5. TẠI SAO?
Tại sao người đăng muốn tôi tin hoặc chia sẻ thông tin này?
Nếu chưa trả lời được các câu hỏi trên, hãy tạm thời chưa chia sẻ.
18. Một ví dụ trong nhóm Zalo khu phố
Giả sử trong nhóm xuất hiện tin nhắn:
“Ngày mai tất cả người dân phải làm thủ tục này, nếu không sẽ bị phạt.”
Nhiều người bắt đầu chia sẻ.
Bạn không nên vội hoang mang.
Hãy thực hiện:
Bước 1: Hỏi nguồn thông tin.
Bước 2: Kiểm tra ngày đăng.
Bước 3: Tìm thông tin từ cơ quan có thẩm quyền.
Bước 4: Đọc kỹ nội dung chính thức.
Bước 5: Chỉ chia sẻ khi đã xác minh.
Nếu chưa xác định được, có thể nói:
“Thông tin này tôi chưa kiểm chứng được, mọi người nên kiểm tra nguồn chính thức trước khi thực hiện.”
Đây là cách sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm.
19. Khi phát hiện thông tin sai thì nên làm gì?
Không nên lập tức tranh cãi hoặc xúc phạm người đăng.
Bạn có thể:
Kiểm tra nguồn.
Tìm thông tin chính xác.
Gửi nguồn chính thức cho người đăng.
Nhắc mọi người kiểm tra trước khi chia sẻ.
Mục tiêu là giúp cộng đồng có thông tin chính xác hơn, thay vì biến một vấn đề thông tin thành tranh cãi.
20. Hãy trở thành “người kiểm chứng” trong gia đình
Mỗi gia đình có thể hình thành một thói quen:
Khi có thông tin quan trọng trên Internet, trước khi chia sẻ cho cả nhà, hãy kiểm tra.
Đặc biệt với những thông tin liên quan đến:
Tiền bạc.
Chính sách.
Thủ tục.
Sức khỏe.
Trẻ em.
An toàn.
Các cảnh báo khẩn cấp.
Một câu rất dễ nhớ:
“Đọc trước – kiểm tra sau – chia sẻ cuối cùng.”
8 kỹ năng cần nhớ
1. Kiểm tra nguồn.
2. Kiểm tra ngày đăng.
3. So sánh nhiều nguồn.
4. Phân biệt ý kiến và dữ kiện.
5. Không tin ngay vào tiêu đề gây sốc.
6. Kiểm tra hình ảnh, video và bối cảnh.
7. Cảnh giác với lời hứa quá hấp dẫn.
8. Không chia sẻ khi chưa kiểm chứng.
Kết luận
Internet là kho thông tin khổng lồ và mang lại rất nhiều lợi ích cho cuộc sống.
Nhưng trong môi trường có quá nhiều thông tin, khả năng chọn lọc và kiểm chứng cũng quan trọng không kém khả năng tìm kiếm.
Hãy tập cho mình một thói quen đơn giản:
Không phải cứ thấy trên Internet là tin – không phải cứ nhiều người chia sẻ là đúng.
Trước khi tin một thông tin quan trọng, hãy:
Kiểm tra nguồn → kiểm tra thời gian → tìm nguồn chính thức → so sánh → rồi mới chia sẻ.
Mỗi người cẩn thận thêm một chút, cộng đồng sẽ giảm đi rất nhiều thông tin sai lệch.
Khu Phố 7 - Phường Mỹ Tho tiếp tục chia sẻ những kiến thức và kỹ năng số thiết thực, giúp người dân sử dụng Internet an toàn, thông minh và có trách nhiệm.
Mỗi ngày học một kỹ năng số – cùng nhau xây dựng cộng đồng số văn minh, an toàn và đáng tin cậy.
Lưu ý: Với những thông tin quan trọng hoặc có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân, nên kiểm tra từ nguồn chính thức và nguồn có thẩm quyền trước khi thực hiện hoặc chia sẻ.
