Mục lục
Kỹ năng số đang trở thành một phần quan trọng trong cuộc sống hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh có kết nối Internet, người dân có thể liên lạc với gia đình, tìm kiếm thông tin, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thực hiện giao dịch ngân hàng, thanh toán bằng mã QR và tiếp cận nhiều tiện ích khác.
Tuy nhiên, sử dụng điện thoại thường xuyên không có nghĩa là chúng ta đã có đầy đủ kỹ năng số. Điều quan trọng là biết sử dụng công nghệ đúng cách, hiệu quả và an toàn.
Đặc biệt, khi ngày càng có nhiều thủ đoạn giả mạo, lừa đảo qua điện thoại, tin nhắn, mạng xã hội và các đường link trên Internet, việc trang bị kiến thức số cơ bản càng trở nên cần thiết đối với mỗi gia đình.
Trong chuyên mục “Mỗi ngày một kỹ năng số”, Khu Phố 7 - Phường Mỹ Tho sẽ lần lượt giới thiệu những kỹ năng gần gũi, thiết thực để người dân có thể tự học và thực hành ngay trên điện thoại của mình.
Kỹ năng số là gì?
Hiểu một cách đơn giản, kỹ năng số là khả năng sử dụng điện thoại, máy tính, Internet và các ứng dụng công nghệ để phục vụ công việc, học tập, giao tiếp và cuộc sống hằng ngày.
Kỹ năng số không chỉ là biết mở ứng dụng hay sử dụng mạng xã hội.
Một người có kỹ năng số tốt còn cần biết:
Tìm kiếm và kiểm tra thông tin.
Bảo vệ tài khoản cá nhân.
Nhận biết những dấu hiệu lừa đảo trên mạng.
Sử dụng các dịch vụ trực tuyến.
Bảo vệ dữ liệu và thông tin cá nhân.
Sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.
Nói cách khác, biết sử dụng công nghệ là chưa đủ; cần biết sử dụng công nghệ một cách an toàn và có ích.
1. Biết sử dụng điện thoại thông minh
Đây là kỹ năng cơ bản nhất.
Người dân nên biết những thao tác như:
Kết nối Wi-Fi.
Bật và tắt dữ liệu di động.
Điều chỉnh âm lượng, độ sáng.
Chụp ảnh và quay video.
Chụp màn hình.
Cài đặt và cập nhật ứng dụng.
Kiểm tra dung lượng bộ nhớ.
Cài đặt khóa màn hình.
Đối với người lớn tuổi, có thể bắt đầu từ những thao tác đơn giản nhất. Không cần học quá nhiều cùng lúc. Mỗi ngày thực hành một vài thao tác sẽ giúp việc sử dụng điện thoại trở nên quen thuộc hơn.
Mẹo nhỏ: Hãy tập cho mình thói quen kiểm tra điện thoại trước khi cài một ứng dụng mới: ứng dụng đó là gì, do ai cung cấp và có thực sự cần thiết hay không.
2. Biết tìm kiếm thông tin trên Internet
Internet chứa rất nhiều thông tin hữu ích nhưng cũng có không ít thông tin sai lệch.
Khi muốn tìm một thông tin, người dân có thể sử dụng Google hoặc công cụ tìm kiếm trên điện thoại.
Ví dụ, thay vì tìm kiếm:
“VNeID”
có thể tìm cụ thể hơn:
“Cách kích hoạt VNeID trên điện thoại”
Hoặc:
“Cách đổi mật khẩu tài khoản VNeID”
Câu tìm kiếm càng cụ thể thì càng dễ tìm được thông tin phù hợp.
Tuy nhiên, không nên tin ngay vào kết quả đầu tiên. Đối với những thông tin quan trọng liên quan đến thủ tục hành chính, tài chính hoặc tài khoản cá nhân, nên kiểm tra từ nguồn chính thức trước khi thực hiện.
3. Biết sử dụng Zalo và các ứng dụng liên lạc
Zalo và các ứng dụng nhắn tin giúp người dân liên lạc nhanh chóng với gia đình, bạn bè và cộng đồng.
Một số thao tác nên biết:
Gửi và nhận tin nhắn.
Gửi hình ảnh, video.
Gửi tài liệu.
Gọi thoại.
Gọi video.
Tạo nhóm gia đình.
Gửi vị trí khi cần thiết.
Chặn hoặc báo cáo tài khoản đáng ngờ.
Khi tham gia các nhóm cộng đồng, người dân cũng nên kiểm tra nội dung trước khi chia sẻ.
Không nên chia sẻ ngay những thông tin chưa được kiểm chứng, đặc biệt là các tin liên quan đến tiền bạc, chính sách, thiên tai, dịch bệnh hoặc các thông báo được cho là của cơ quan nhà nước.
4. Biết bảo vệ mật khẩu và tài khoản cá nhân
Mật khẩu là một trong những lớp bảo vệ quan trọng đối với tài khoản trực tuyến.
Không nên sử dụng những mật khẩu quá dễ đoán như:
123456
12345678
ngày tháng năm sinh
số điện thoại
tên của bản thân
Tốt hơn hết, mỗi tài khoản quan trọng nên có mật khẩu riêng và khó đoán.
Đặc biệt, không gửi mật khẩu cho người khác qua tin nhắn hoặc cho người khác biết mật khẩu nếu không thật sự cần thiết.
Nếu điện thoại có hỗ trợ vân tay hoặc nhận diện khuôn mặt, người dân có thể sử dụng thêm các phương thức bảo vệ này.
5. Biết bảo vệ mã OTP
OTP là mã xác thực dùng trong nhiều giao dịch và hoạt động đăng nhập.
Một nguyên tắc rất quan trọng:
Không đọc hoặc cung cấp mã OTP cho người khác khi chưa xác định rõ mình đang thực hiện giao dịch gì.
Nếu có người gọi điện tự xưng là nhân viên ngân hàng, công an, cơ quan nhà nước, nhà mạng hoặc nhân viên của một tổ chức nào đó rồi yêu cầu đọc mã OTP, người dân cần hết sức cảnh giác.
Không nên vì người gọi biết tên, số điện thoại hoặc một vài thông tin cá nhân mà cho rằng đó chắc chắn là người của cơ quan, tổ chức.
Mã OTP cần được bảo mật như mật khẩu.
6. Biết nhận diện tin nhắn và cuộc gọi có dấu hiệu lừa đảo
Một số tình huống cần đặc biệt cảnh giác:
Người lạ thông báo bạn được nhận tiền hoặc nhận quà.
Yêu cầu chuyển tiền để nhận phần thưởng.
Thông báo tài khoản ngân hàng có vấn đề và yêu cầu cung cấp thông tin.
Gửi đường link yêu cầu đăng nhập.
Yêu cầu cung cấp mã OTP.
Tự xưng là cơ quan nhà nước và yêu cầu chuyển tiền.
Dọa phạt, dọa khóa tài khoản nếu không thực hiện ngay.
Kẻ xấu thường tạo cảm giác gấp gáp, sợ hãi hoặc ham lợi để khiến nạn nhân hành động mà không kịp kiểm tra.
Khi gặp trường hợp đáng ngờ, hãy dừng lại, không cung cấp thông tin và kiểm tra lại thông qua kênh chính thức.
7. Biết kiểm tra đường link trước khi bấm
Không phải đường link nào được gửi qua Zalo, Facebook, SMS hoặc email cũng an toàn.
Trước khi bấm vào một đường link, hãy tự hỏi:
Tôi có biết người gửi là ai không?
Tôi có đang chờ thông tin này không?
Đường link có đúng website chính thức hay không?
Nếu một tin nhắn bất ngờ yêu cầu đăng nhập tài khoản, nhập mật khẩu, số thẻ ngân hàng hoặc mã OTP, người dân cần đặc biệt thận trọng.
Không nên nhập thông tin cá nhân vào một trang web chỉ vì có người gửi đường link cho mình.
8. Biết sử dụng mã QR một cách an toàn
Mã QR xuất hiện ngày càng nhiều trong cuộc sống: thanh toán, nhận thông tin, truy cập website, đăng ký dịch vụ…
Quét mã QR rất tiện lợi nhưng không nên quét một cách tùy tiện.
Trước khi thực hiện giao dịch, cần kiểm tra:
Tên người nhận.
Số tiền.
Nội dung chuyển tiền.
Thông tin hiển thị trên ứng dụng ngân hàng.
Website hoặc dịch vụ mà mã QR dẫn đến.
Đặc biệt lưu ý khi thanh toán
Quét mã QR không có nghĩa là giao dịch chắc chắn an toàn.
Trước khi bấm xác nhận chuyển tiền, hãy kiểm tra lại thông tin một lần nữa.
Nếu thấy tên người nhận hoặc số tiền không đúng, không xác nhận giao dịch.
9. Biết sử dụng VNeID và dịch vụ công trực tuyến
Chuyển đổi số đang giúp người dân thực hiện nhiều thủ tục thuận tiện hơn.
Người dân có thể từng bước làm quen với:
Ứng dụng VNeID.
Các dịch vụ công trực tuyến.
Tra cứu thông tin thủ tục hành chính.
Nộp hồ sơ trực tuyến khi dịch vụ hỗ trợ.
Theo dõi tình trạng xử lý hồ sơ.
Sử dụng các tiện ích số phù hợp với nhu cầu.
Tuy nhiên, khi thực hiện thủ tục trực tuyến, người dân cần phân biệt rõ website hoặc ứng dụng chính thức với các trang giả mạo.
Không nên cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện thanh toán trên một website chỉ vì website đó có giao diện giống cơ quan nhà nước.
10. Biết sử dụng Internet có trách nhiệm
Kỹ năng số cuối cùng nhưng rất quan trọng là trách nhiệm khi sử dụng môi trường mạng.
Trước khi đăng hoặc chia sẻ một thông tin, hãy dành vài giây để suy nghĩ:
Thông tin này có đúng không?
Nguồn thông tin từ đâu?
Tôi có chắc rằng thông tin này không gây hiểu lầm cho người khác không?
Không nên chia sẻ:
Tin giả.
Thông tin chưa được kiểm chứng.
Hình ảnh riêng tư của người khác khi chưa được đồng ý.
Thông tin cá nhân của người khác.
Nội dung xúc phạm hoặc gây tổn hại đến người khác.
Một người sử dụng công nghệ tốt không chỉ biết bảo vệ bản thân mà còn góp phần tạo nên một môi trường số văn minh và an toàn cho cộng đồng.
5 nguyên tắc vàng khi sử dụng Internet
Nếu chưa thể nhớ hết các kỹ năng trên, người dân có thể ghi nhớ 5 nguyên tắc đơn giản:
1. Không vội tin
Thông tin trên mạng cần được kiểm tra trước khi tin và chia sẻ.
2. Không vội bấm
Không mở đường link lạ khi chưa xác định rõ nguồn gửi.
3. Không cung cấp thông tin quan trọng
Không tùy tiện cung cấp mật khẩu, mã OTP và thông tin tài chính.
4. Không vội chuyển tiền
Khi có người yêu cầu chuyển tiền bất thường, hãy dừng lại và xác minh.
5. Luôn kiểm tra nguồn chính thức
Đối với những thông tin quan trọng, hãy ưu tiên kiểm tra trên website, ứng dụng hoặc kênh thông tin chính thức của cơ quan, tổ chức liên quan.
Kỹ năng số không khó nếu chúng ta học từng bước
Không phải ai cũng cần trở thành người am hiểu công nghệ. Điều quan trọng là mỗi người có thể học một kỹ năng nhỏ, thực hành thường xuyên và biết cách tự bảo vệ mình.
Một người biết cách tìm kiếm thông tin chính xác.
Một người biết bảo vệ mật khẩu và mã OTP.
Một người biết nhận diện cuộc gọi lừa đảo.
Một người biết sử dụng VNeID, dịch vụ công và thanh toán số an toàn.
Tất cả những điều đó đều góp phần tạo nên một công dân số chủ động và một cộng đồng số an toàn.
Trong thời gian tới, Khu Phố 7 - Phường Mỹ Tho sẽ tiếp tục chia sẻ các bài hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu và có thể thực hành ngay trên điện thoại.
Hãy bắt đầu từ một kỹ năng nhỏ mỗi ngày.
Biết thêm một kỹ năng số – chủ động thêm một bước trong cuộc sống.
