Mục lục
Internet và điện thoại thông minh giúp cuộc sống thuận tiện hơn rất nhiều. Chúng ta có thể mua sắm, thanh toán, liên lạc, làm việc và sử dụng nhiều dịch vụ trực tuyến mà không cần phải đi lại nhiều.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ, các hình thức lừa đảo trực tuyến cũng ngày càng đa dạng.
Kẻ xấu có thể giả danh người quen, cơ quan, ngân hàng, đơn vị giao hàng hoặc các tổ chức khác để tạo lòng tin và yêu cầu người dùng thực hiện một hành động nào đó.
Điều quan trọng là không phải cứ sử dụng Internet là sẽ bị lừa. Nếu biết nhận diện dấu hiệu bất thường và hình thành thói quen kiểm tra, mỗi người có thể chủ động giảm đáng kể rủi ro.
1. Lừa đảo trực tuyến thường bắt đầu như thế nào?
Một vụ lừa đảo có thể bắt đầu rất đơn giản:
Một cuộc điện thoại.
Một tin nhắn.
Một lời mời kết bạn.
Một email.
Một bài đăng trên Facebook.
Một tin nhắn Zalo.
Một đường link.
Một lời mời làm việc.
Ban đầu, người lạ có thể chưa yêu cầu tiền.
Họ thường tìm cách tạo lòng tin trước, sau đó mới đưa ra yêu cầu.
Ví dụ:
“Tôi là nhân viên hỗ trợ…”
“Tôi là người quen của anh…”
“Tài khoản của anh/chị đang gặp vấn đề…”
“Anh/chị được nhận một khoản hỗ trợ…”
Vì vậy, đừng chỉ chú ý đến yêu cầu chuyển tiền. Hãy chú ý ngay từ bước đầu tiên khi một người lạ tiếp cận.
2. Tình huống 1: Giả danh người thân, bạn bè để mượn tiền
Bạn nhận được tin nhắn từ tài khoản có tên và ảnh giống người quen:
“Mình đang có việc gấp, chuyển giúp mình tiền vào tài khoản này.”
Đừng chuyển tiền ngay.
Tài khoản của người quen có thể đã bị chiếm quyền hoặc có người đang giả danh.
Cách xử lý
Gọi điện trực tiếp cho người đó bằng số điện thoại bạn đã lưu trước đây.
Nếu không xác nhận được danh tính, không chuyển tiền.
Quy tắc:
Tin nhắn mượn tiền → phải xác minh bằng cuộc gọi.
3. Tình huống 2: Giả danh ngân hàng
Bạn nhận được tin nhắn:
“Tài khoản của bạn có dấu hiệu bất thường.”
Sau đó yêu cầu:
“Bấm vào đường link để xác minh.”
Hãy cẩn thận.
Không nên đăng nhập tài khoản ngân hàng thông qua một đường link bất ngờ được gửi qua tin nhắn.
Cách an toàn hơn
Nếu lo lắng về tài khoản, hãy:
Tự mở ứng dụng ngân hàng.
Kiểm tra thông báo trong ứng dụng.
Liên hệ ngân hàng thông qua kênh chính thức.
Không cung cấp:
Mật khẩu.
Mã OTP.
Mã xác thực.
Thông tin bảo mật.
cho người gọi hoặc nhắn tin không xác định.
4. Tình huống 3: Giả danh cơ quan hoặc cán bộ
Một người gọi điện nói:
“Tôi là cán bộ…”
Sau đó yêu cầu bạn cung cấp thông tin hoặc thực hiện ngay một giao dịch.
Hãy bình tĩnh.
Nếu người gọi thực sự đại diện cho một cơ quan, bạn có thể chủ động liên hệ lại cơ quan đó thông qua số điện thoại hoặc kênh chính thức để xác minh.
Không nên:
Hoảng sợ.
Cung cấp thông tin nhạy cảm ngay.
Chuyển tiền chỉ vì người gọi tự xưng là cán bộ.
Hãy nhớ:
Danh tính được tự xưng qua điện thoại chưa phải là bằng chứng xác thực.
5. Tình huống 4: Thông báo “bạn đã trúng thưởng”
Bạn nhận được tin nhắn:
“Chúc mừng! Bạn đã trúng giải trị giá 50 triệu đồng.”
Sau đó yêu cầu đóng:
Phí nhận thưởng.
Phí vận chuyển.
Phí xác minh.
Thuế hoặc một khoản tiền nào đó.
Hãy kiểm tra thật kỹ.
Nếu bạn không hề tham gia chương trình thì càng phải cảnh giác.
Không chuyển tiền chỉ để nhận một phần thưởng chưa được xác minh.
6. Tình huống 5: Lừa đảo việc làm online
Bạn nhìn thấy quảng cáo:
“Làm việc tại nhà, không cần kinh nghiệm, thu nhập 500.000–1.000.000 đồng/ngày.”
Sau khi liên hệ, người tuyển dụng yêu cầu:
“Nạp tiền để làm nhiệm vụ.”
Đây là dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác.
Một công việc hợp pháp không nên khiến bạn dễ dàng tin rằng chỉ cần chuyển tiền là có thể nhận lại khoản tiền lớn hơn.
Nếu được yêu cầu:
Nạp tiền → làm nhiệm vụ → nhận hoa hồng
hãy dừng lại và kiểm tra kỹ trước khi thực hiện.
7. Tình huống 6: Đường link nhận quà
Bạn nhận được tin nhắn:
“Bạn được tặng một phần quà. Bấm vào đây để nhận.”
Đường link có thể dẫn đến một trang yêu cầu:
Đăng nhập.
Nhập số điện thoại.
Nhập mật khẩu.
Nhập mã xác minh.
Tải ứng dụng.
Không nên làm theo khi chưa xác minh.
Nguyên tắc:
Không rõ nguồn → không bấm.
8. Tình huống 7: Người giao hàng gọi điện
Một người gọi:
“Anh/chị có đơn hàng.”
Sau đó nói:
“Đơn đã giao nhưng cần chuyển một khoản phí.”
Hoặc gửi một đường link yêu cầu thanh toán.
Nếu bạn không nhớ mình có đơn hàng đó, hãy kiểm tra lại.
Có thể hỏi:
Đơn hàng từ đâu?
Tên người gửi là ai?
Mã đơn hàng?
Bạn có thực sự đặt hàng không?
Không chuyển tiền chỉ vì người gọi nói rằng mình đang giao hàng.
9. Tình huống 8: Giả danh nhân viên hỗ trợ kỹ thuật
Một người gọi:
“Điện thoại của anh/chị đang gặp vấn đề.”
Sau đó yêu cầu bạn:
Cài ứng dụng.
Chia sẻ màn hình.
Cấp quyền điều khiển.
Đăng nhập tài khoản.
Đọc mã xác minh.
Nếu bạn không chủ động yêu cầu hỗ trợ, hãy đặc biệt thận trọng.
Không nên cho người lạ:
Điều khiển điện thoại từ xa.
Đặc biệt khi trên điện thoại có:
Ứng dụng ngân hàng.
Ví điện tử.
Email.
Tài khoản mạng xã hội.
10. Tình huống 9: “Công việc nhẹ, lợi nhuận cao”
Một tài khoản trên mạng xã hội mời bạn:
“Đầu tư 1 triệu, lợi nhuận 30%.”
Sau đó liên tục đưa ra hình ảnh người khác “đã kiếm được tiền”.
Đừng chỉ nhìn ảnh chụp giao dịch hoặc lời chứng thực.
Hình ảnh có thể không đủ để chứng minh một cơ hội đầu tư là hợp pháp hay an toàn.
Hãy nhớ:
Không có khoản đầu tư nào nên được quyết định chỉ dựa trên lời hứa “chắc chắn có lãi”.
11. Tình huống 10: Giả danh người thân bằng giọng nói hoặc hình ảnh
Công nghệ hiện nay có thể được sử dụng để tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh, âm thanh và video.
Bạn có thể nhận được một cuộc gọi hoặc video khiến bạn tưởng rằng đó là người quen.
Nếu người đó bất ngờ yêu cầu:
Chuyển tiền.
Cung cấp thông tin.
Gửi mã xác minh.
Thực hiện một giao dịch.
hãy xác minh bằng cách khác.
Ví dụ:
“Tôi gọi lại số điện thoại cũ của bạn nhé.”
Hoặc hỏi một thông tin riêng mà chỉ người thật mới dễ dàng biết.
Đừng chỉ dựa vào hình ảnh hoặc giọng nói.
12. Tình huống 11: Thông báo tài khoản sắp bị khóa
Bạn nhận được tin:
“Tài khoản của bạn sẽ bị khóa trong 24 giờ.”
Kèm theo đường link:
“Xác minh ngay.”
Đây là kiểu nội dung có thể khiến người dùng hoảng sợ.
Hãy bình tĩnh.
Thay vì bấm vào link:
Tự mở ứng dụng chính thức và kiểm tra tài khoản.
Nếu cần hỗ trợ, hãy tìm kênh hỗ trợ chính thức.
13. Tình huống 12: Người lạ chủ động làm quen rồi đề nghị đầu tư
Một người lạ kết bạn trên mạng.
Ban đầu họ trò chuyện rất bình thường:
“Bạn sống ở đâu?”
“Công việc thế nào?”
“Bạn có thường đầu tư không?”
Sau một thời gian, họ giới thiệu một cơ hội đầu tư hấp dẫn.
Đây là tình huống cần đặc biệt cảnh giác.
Không nên quyết định đầu tư chỉ vì đã trò chuyện lâu ngày hoặc cảm thấy người kia đáng tin.
Hãy nhớ:
Niềm tin trong trò chuyện trực tuyến không thay thế cho việc kiểm tra tính hợp pháp và rủi ro của một giao dịch.
14. 5 thông tin tuyệt đối không nên tùy tiện cung cấp
Khi người lạ yêu cầu, hãy đặc biệt cẩn thận với:
1. Mật khẩu
Không cung cấp mật khẩu tài khoản.
2. Mã OTP hoặc mã xác minh
Không đọc mã cho người khác.
3. Thông tin đăng nhập
Không đăng nhập vào đường link lạ.
4. Thông tin tài chính
Không tùy tiện cung cấp thông tin tài khoản hoặc dữ liệu thanh toán.
5. Thông tin giấy tờ cá nhân
Chỉ cung cấp khi thực sự cần thiết và đã xác định rõ đơn vị tiếp nhận.
15. Vì sao kẻ lừa đảo thường tạo cảm giác “phải làm ngay”?
Đây là một thủ thuật tâm lý rất phổ biến.
Họ có thể nói:
“Chỉ còn 10 phút.”
“Nếu không làm ngay tài khoản sẽ bị khóa.”
“Chuyển ngay để không mất cơ hội.”
“Đây là trường hợp khẩn cấp.”
Mục đích là khiến bạn không có thời gian suy nghĩ và kiểm tra.
Vì vậy:
Khi ai đó ép bạn phải quyết định ngay, hãy làm ngược lại:
DỪNG LẠI.
Sau đó kiểm tra.
16. Quy tắc “DỪNG – KIỂM TRA – XÁC MINH”
Khi gặp một tình huống đáng ngờ, hãy thực hiện 3 bước.
DỪNG
Không chuyển tiền.
Không cung cấp mã.
Không bấm link.
Không cài ứng dụng.
KIỂM TRA
Ai đang liên hệ?
Họ muốn gì?
Thông tin có hợp lý không?
XÁC MINH
Tự liên hệ với cơ quan, ngân hàng, người thân hoặc đơn vị liên quan thông qua kênh chính thức.
17. Nếu lỡ bấm vào đường link lạ thì sao?
Không phải cứ bấm vào một đường link là chắc chắn đã mất tiền.
Điều quan trọng là bình tĩnh xử lý ngay.
Nếu bạn đã bấm vào link nhưng chưa nhập thông tin:
Đóng trang.
Không tải ứng dụng.
Không nhập mật khẩu.
Không cung cấp mã xác minh.
Nếu đã nhập thông tin quan trọng hoặc thực hiện giao dịch, hãy nhanh chóng liên hệ đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan thông qua kênh chính thức để được hướng dẫn xử lý.
18. Nếu lỡ chuyển tiền thì phải làm gì?
Đừng vì xấu hổ mà im lặng.
Hãy hành động càng sớm càng tốt.
Bước 1
Liên hệ ngay với ngân hàng hoặc đơn vị thanh toán liên quan thông qua kênh chính thức.
Bước 2
Lưu lại bằng chứng:
Tin nhắn.
Số điện thoại.
Tài khoản nhận tiền.
Nội dung giao dịch.
Hình ảnh.
Đường link.
Thời gian liên hệ.
Bước 3
Thông báo cho người thân nếu tài khoản mạng xã hội có dấu hiệu bị chiếm quyền.
Bước 4
Cân nhắc trình báo cơ quan chức năng phù hợp.
Không xóa bằng chứng vì nghĩ rằng không còn giá trị.
19. Nếu người thân bị lừa thì đừng trách móc
Khi một người bị lừa, điều đầu tiên họ cần là sự hỗ trợ.
Không nên nói:
“Sao dễ tin vậy?”
“Tôi đã nói rồi mà không nghe.”
Những câu này không giúp giải quyết vấn đề.
Hãy cùng họ:
Bình tĩnh kiểm tra.
Liên hệ ngân hàng nếu có giao dịch.
Lưu bằng chứng.
Bảo vệ các tài khoản liên quan.
Tìm sự hỗ trợ phù hợp.
Quan trọng:
Phát hiện sớm và xử lý sớm tốt hơn nhiều so với im lặng vì sợ bị trách.
20. Hãy thống nhất “quy tắc gia đình”
Các thành viên trong gia đình có thể thống nhất với nhau:
Bất kỳ ai nhận yêu cầu chuyển tiền bất thường đều phải gọi cho một thành viên khác để xác nhận trước.
Ví dụ:
Cha nhận tin nhắn mượn tiền → gọi cho mẹ hoặc con.
Mẹ nhận cuộc gọi bất thường → gọi cho con.
Con nhận lời mời đầu tư → trao đổi với người thân trước khi chuyển tiền.
Đây là một “hàng rào an toàn” rất đơn giản nhưng hữu ích.
21. Bảng ghi nhớ 12 tình huống
| Tình huống | Việc nên làm |
|---|---|
| Người quen mượn tiền | Gọi điện xác minh |
| Giả danh ngân hàng | Tự mở ứng dụng ngân hàng |
| Giả danh cơ quan | Liên hệ cơ quan qua kênh chính thức |
| Trúng thưởng | Kiểm tra chương trình |
| Việc làm online | Không nạp tiền để nhận hoa hồng |
| Link nhận quà | Không bấm khi chưa xác minh |
| Giao hàng bất ngờ | Kiểm tra đơn hàng |
| Hỗ trợ kỹ thuật | Không cho người lạ điều khiển máy |
| Đầu tư lợi nhuận cao | Kiểm tra kỹ trước khi quyết định |
| Giả giọng/hình ảnh người thân | Gọi lại số cũ để xác minh |
| Tài khoản sắp bị khóa | Tự mở ứng dụng kiểm tra |
| Người lạ rủ đầu tư | Không quyết định chỉ vì đã tạo lòng tin |
22. 6 câu “báo động đỏ”
Nếu người lạ nói với bạn một trong những câu sau, hãy chậm lại:
“Anh/chị phải làm ngay.”
“Không được nói với ai.”
“Đọc mã này cho tôi.”
“Cài ứng dụng này.”
“Chuyển tiền trước.”
“Tôi đảm bảo chắc chắn.”
Một hoặc nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc càng cần thận trọng.
23. Hãy nhớ quy tắc 4 KHÔNG
KHÔNG 1: Không vội
Không quyết định khi đang hoảng sợ.
KHÔNG 2: Không cung cấp
Không đưa mật khẩu, mã xác minh và thông tin nhạy cảm cho người lạ.
KHÔNG 3: Không bấm
Không truy cập đường link không rõ nguồn.
KHÔNG 4: Không chuyển
Không chuyển tiền khi chưa xác minh.
Kết luận
Lừa đảo trực tuyến có thể xảy ra với bất kỳ ai, kể cả những người sử dụng Internet lâu năm.
Điều quan trọng không phải là “mình có thông minh hay không”, mà là mình có bình tĩnh kiểm tra trước khi hành động hay không.
Khi gặp một yêu cầu bất thường, hãy nhớ:
DỪNG – KIỂM TRA – XÁC MINH.
Không chuyển tiền chỉ vì một tin nhắn.
Không cung cấp mã chỉ vì một cuộc gọi.
Không bấm link chỉ vì người khác nói rằng “phải làm ngay”.
Không cài ứng dụng chỉ vì một người tự xưng là nhân viên hỗ trợ.
Và nếu chẳng may gặp sự cố, hãy báo cho người thân và tìm sự hỗ trợ càng sớm càng tốt.
Khu Phố 7 - Phường Mỹ Tho tiếp tục chia sẻ những kiến thức và kỹ năng số thiết thực, giúp người dân chủ động hơn trong môi trường Internet.
Mỗi ngày học một kỹ năng số – mỗi gia đình thêm một lớp bảo vệ.
