Mục lục
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ, các hình thức lừa đảo trên Internet cũng ngày càng đa dạng.
Kẻ xấu có thể sử dụng cuộc gọi điện thoại, tin nhắn SMS, Zalo, Facebook, email hoặc các website giả mạo để tiếp cận người dân.
Điều đáng chú ý là nhiều vụ lừa đảo không bắt đầu bằng một yêu cầu chuyển tiền ngay lập tức. Người thực hiện có thể tìm cách tạo lòng tin trước, sau đó từng bước yêu cầu cung cấp thông tin hoặc thực hiện một hành động có nguy cơ gây thiệt hại.
Vì vậy, biết nhận diện dấu hiệu bất thường là một kỹ năng số rất quan trọng đối với mỗi người dân.
1. Vì sao người dân dễ bị lừa đảo trên Internet?
Một trong những nguyên nhân là kẻ xấu thường đánh vào tâm lý của con người.
Có thể là:
Sợ hãi: “Tài khoản của bạn sẽ bị khóa.”
Gấp gáp: “Bạn phải thực hiện ngay trong 10 phút.”
Ham lợi: “Bạn được nhận tiền hoặc phần thưởng.”
Tò mò: “Bạn có một bưu phẩm đang chờ.”
Tin tưởng: “Tôi là người quen của anh/chị.”
Lo lắng: “Người thân của bạn đang gặp sự cố.”
Khi con người lo lắng hoặc quá vui mừng, chúng ta có thể dễ dàng hành động nhanh mà quên kiểm tra thông tin.
Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên là:
Càng bị thúc giục phải quyết định ngay, càng cần bình tĩnh kiểm tra.
2. Dấu hiệu thứ nhất: Người lạ yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân
Một số thông tin cần được bảo vệ cẩn thận như:
Mật khẩu.
Mã OTP hoặc mã xác minh.
Thông tin đăng nhập.
Thông tin tài khoản ngân hàng.
Thông tin thẻ thanh toán.
Hình ảnh giấy tờ cá nhân.
Các thông tin bảo mật khác.
Nếu một người bất ngờ gọi điện hoặc nhắn tin yêu cầu cung cấp những thông tin này, hãy dừng lại.
Không nên cung cấp chỉ vì họ tự giới thiệu là nhân viên của một tổ chức nào đó.
Hãy tự hỏi:
Tại sao họ cần thông tin này?
Tôi có chủ động liên hệ với họ không?
Tôi có thể xác minh thông tin bằng kênh chính thức không?
Nếu chưa rõ, không cung cấp thông tin.
3. Dấu hiệu thứ hai: Yêu cầu đọc mã OTP hoặc mã xác minh
Đây là dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác.
Ví dụ, một người gọi điện:
“Anh/chị đọc giúp tôi mã vừa gửi về điện thoại để xác minh.”
Nếu bạn không chủ động thực hiện giao dịch hoặc đăng nhập mà lại nhận được yêu cầu như vậy, không đọc mã.
Mã xác minh có thể được sử dụng để hoàn tất một thao tác bảo mật.
Hãy ghi nhớ:
Mã OTP/mã xác minh không phải thông tin để cung cấp cho người gọi điện hoặc người nhắn tin.
4. Dấu hiệu thứ ba: Đe dọa hoặc tạo cảm giác hoảng sợ
Một số cuộc gọi có thể sử dụng những lời nói như:
“Tài khoản của anh/chị sắp bị khóa.”
“Anh/chị đang liên quan đến một vụ việc.”
“Nếu không chuyển tiền ngay sẽ bị xử lý.”
“Nếu không xác minh ngay, tài khoản sẽ bị hủy.”
“Anh/chị phải làm ngay, không được nói với ai.”
Mục đích của việc tạo áp lực là khiến người nghe không có thời gian suy nghĩ.
Khi gặp tình huống này:
Dừng lại.
Không chuyển tiền.
Không cung cấp thông tin.
Tự kiểm tra thông tin qua kênh chính thức.
5. Dấu hiệu thứ tư: Hứa hẹn tiền, quà hoặc lợi ích bất ngờ
Hãy cẩn thận với những thông báo như:
“Bạn trúng thưởng.”
“Bạn được nhận tiền.”
“Bạn được hoàn tiền.”
“Bạn được nhận quà.”
“Bạn được hưởng một khoản hỗ trợ.”
“Bạn chỉ cần đóng phí để nhận tiền.”
Đặc biệt, nếu một người yêu cầu bạn chuyển tiền trước để nhận tiền sau, cần hết sức thận trọng.
Không nên chuyển tiền chỉ dựa trên một tin nhắn hoặc cuộc gọi chưa được xác minh.
6. Dấu hiệu thứ năm: Gửi đường link lạ
Kẻ xấu có thể gửi đường link qua:
SMS.
Zalo.
Facebook Messenger.
Email.
Các ứng dụng nhắn tin khác.
Tin nhắn có thể có nội dung rất hấp dẫn hoặc đáng sợ:
“Tài khoản của bạn cần xác minh.”
“Bạn có một bưu kiện chưa nhận.”
“Nhấn vào đây để nhận quà.”
“Tài khoản ngân hàng cần cập nhật.”
Không nên bấm vào đường link chỉ vì tin nhắn yêu cầu.
Cách an toàn hơn
Nếu bạn thực sự cần kiểm tra tài khoản, hãy tự mở ứng dụng hoặc website chính thức thay vì sử dụng đường link do người lạ gửi.
7. Dấu hiệu thứ sáu: Tự xưng là cơ quan, tổ chức
Một người gọi điện có thể tự xưng là:
Công an.
Tòa án.
Cơ quan nhà nước.
Ngân hàng.
Nhà mạng.
Công ty giao hàng.
Nhân viên hỗ trợ kỹ thuật.
Tên của tổ chức nghe có vẻ đáng tin, nhưng điều đó không đủ để chứng minh người gọi thực sự là nhân viên của tổ chức đó.
Thông tin trên Internet cũng có thể bị giả mạo.
Nếu có vấn đề quan trọng, hãy tự tìm kênh liên hệ chính thức của tổ chức để xác minh.
8. Dấu hiệu thứ bảy: Người gọi yêu cầu giữ bí mật
Một câu nói rất đáng chú ý là:
“Anh/chị không được nói chuyện này với gia đình.”
Hoặc:
“Không được kể cho bất kỳ ai.”
Đây là dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác.
Người dân nên nhớ:
Kẻ lừa đảo thường không muốn nạn nhân có thời gian hỏi ý kiến người khác.
Nếu một tình huống khiến bạn cảm thấy bất thường, hãy nói với người thân hoặc người đáng tin cậy trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào.
9. Dấu hiệu thứ tám: Cho thời gian xử lý quá gấp
Ví dụ:
“Chỉ còn 5 phút.”
“Phải chuyển ngay.”
“Không thực hiện bây giờ sẽ mất quyền lợi.”
Đây là cách tạo áp lực tâm lý.
Trong tình huống liên quan đến tiền bạc hoặc thông tin quan trọng, không nên quyết định chỉ vì người khác thúc giục.
Bạn hoàn toàn có thể dừng lại để kiểm tra.
10. Dấu hiệu thứ chín: Yêu cầu cài ứng dụng hoặc phần mềm lạ
Hãy đặc biệt thận trọng nếu một người lạ yêu cầu:
Cài một ứng dụng không rõ nguồn.
Cài ứng dụng điều khiển điện thoại từ xa.
Cho phép người khác điều khiển thiết bị.
Cấp quyền truy cập bất thường.
Tải một tệp từ nguồn không rõ.
Nếu không biết ứng dụng đó là gì và tại sao cần cài, không nên thực hiện.
Đối với những ứng dụng quan trọng, nên tải từ kho ứng dụng chính thức và kiểm tra kỹ tên nhà phát triển.
11. Dấu hiệu thứ mười: Website giống website chính thức
Một website giả mạo có thể được thiết kế rất giống website thật.
Có thể có:
Logo giống.
Màu sắc giống.
Hình ảnh giống.
Nội dung gần giống.
Nhưng địa chỉ website có thể khác.
Vì vậy, khi truy cập một dịch vụ quan trọng, hãy tự nhập địa chỉ website hoặc sử dụng ứng dụng chính thức, thay vì bấm vào đường link bất ngờ nhận được.
12. Khi nhận được cuộc gọi đáng ngờ, nên làm gì?
Hãy nhớ quy tắc:
DỪNG – KIỂM TRA – XÁC MINH
Dừng
Không vội chuyển tiền.
Không đọc mã OTP.
Không cung cấp mật khẩu.
Không bấm đường link.
Kiểm tra
Người gọi là ai?
Họ yêu cầu điều gì?
Tại sao họ lại yêu cầu?
Tôi có đang thực hiện giao dịch này không?
Xác minh
Tự tìm thông tin liên hệ chính thức của tổ chức liên quan.
Nếu cần, hãy hỏi người thân hoặc người có kinh nghiệm trước khi thực hiện.
13. Nếu nhận được tin nhắn đáng ngờ thì sao?
Đừng vội trả lời.
Hãy kiểm tra:
Người gửi là ai?
Nội dung có hợp lý không?
Có đường link không?
Có yêu cầu chuyển tiền không?
Có yêu cầu mật khẩu hoặc mã xác minh không?
Có tạo cảm giác sợ hãi hoặc gấp gáp không?
Nếu có nhiều dấu hiệu bất thường, hãy không tương tác và không cung cấp thông tin.
14. Nếu người gọi biết thông tin cá nhân của mình thì sao?
Đây là điều khiến nhiều người mất cảnh giác.
Ví dụ, người gọi biết:
Họ tên.
Số điện thoại.
Địa chỉ.
Một số thông tin gia đình.
Điều đó không có nghĩa người gọi chắc chắn là người của cơ quan, ngân hàng hoặc tổ chức mà họ tự nhận.
Thông tin cá nhân có thể xuất hiện hoặc bị thu thập từ nhiều nguồn khác nhau.
Vì vậy, hãy đánh giá toàn bộ tình huống, không chỉ dựa vào việc người gọi biết một vài thông tin về mình.
15. Nếu lỡ bấm vào đường link đáng ngờ thì phải làm gì?
Không nên hoảng loạn.
Nếu bạn vừa bấm vào một đường link đáng ngờ nhưng chưa nhập thông tin và chưa thực hiện giao dịch, hãy:
Đóng trang web.
Không tiếp tục nhập thông tin.
Không tải thêm ứng dụng hoặc tệp.
Kiểm tra thiết bị nếu có dấu hiệu bất thường.
Nếu đã nhập mật khẩu, hãy đổi mật khẩu trên website hoặc ứng dụng chính thức.
Nếu liên quan đến tài khoản tài chính, liên hệ ngay đơn vị cung cấp dịch vụ qua kênh chính thức.
Nếu đã cung cấp thông tin tài chính hoặc thực hiện giao dịch đáng ngờ, cần nhanh chóng liên hệ đơn vị liên quan để được hướng dẫn xử lý.
16. Nếu lỡ cung cấp mã OTP thì sao?
Đây là tình huống cần xử lý nhanh.
Nếu bạn đã cung cấp mã OTP hoặc mã xác minh cho người khác, hãy:
Ngay lập tức dừng liên lạc với người đó.
Sau đó, sử dụng kênh chính thức của dịch vụ để:
Kiểm tra tài khoản.
Đổi mật khẩu nếu cần.
Kiểm tra lịch sử giao dịch.
Kiểm tra hoạt động đăng nhập.
Liên hệ bộ phận hỗ trợ.
Nếu liên quan đến tài khoản ngân hàng hoặc giao dịch tài chính, cần liên hệ ngân hàng càng sớm càng tốt theo kênh chính thức.
17. Hãy tạo thói quen “3 không”
Khi gặp một cuộc gọi hoặc tin nhắn bất thường, hãy nhớ:
Không cung cấp
Không cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin quan trọng.
Không bấm
Không bấm đường link hoặc tải tệp khi chưa xác minh.
Không chuyển tiền
Không chuyển tiền chỉ vì một cuộc gọi hoặc tin nhắn chưa được kiểm chứng.
18. Hãy tạo thêm thói quen “3 kiểm tra”
Kiểm tra người gửi
Ai đang liên hệ với mình?
Kiểm tra nội dung
Họ đang yêu cầu điều gì?
Kiểm tra nguồn chính thức
Thông tin này có được xác nhận từ kênh chính thức hay không?
Ba bước đơn giản này có thể giúp chúng ta bình tĩnh hơn trước những tình huống bất ngờ.
Một tình huống thực tế dễ nhớ
Bạn nhận được tin nhắn:
“Bạn có một khoản hỗ trợ. Vui lòng bấm vào đường link và nhập thông tin để nhận tiền.”
Bạn có thể nghĩ:
“Mình đang được nhận tiền, chắc phải làm ngay.”
Nhưng hãy dừng lại.
Hãy kiểm tra:
Khoản hỗ trợ này có thật không?
Cơ quan nào thực hiện?
Tôi có thuộc diện được nhận không?
Thông tin có xuất hiện trên kênh chính thức không?
Đường link có đáng tin cậy không?
Nếu chưa xác minh được, không nhập thông tin và không chuyển tiền.
Người dân nên làm gì để bảo vệ gia đình?
Kỹ năng phòng chống lừa đảo không chỉ dành cho người trẻ.
Trong gia đình, hãy hướng dẫn:
Ông bà.
Cha mẹ.
Người lớn tuổi.
Trẻ em khi bắt đầu sử dụng Internet.
Một nguyên tắc rất dễ nhớ:
Nếu có cuộc gọi hoặc tin nhắn liên quan đến tiền bạc, tài khoản hoặc thông tin cá nhân mà chưa chắc chắn, hãy hỏi người thân trước khi thực hiện.
Đặc biệt, người lớn tuổi có thể dễ bị tác động bởi những cuộc gọi tạo cảm giác khẩn cấp hoặc tự xưng là cơ quan, tổ chức.
10 dấu hiệu cần cảnh giác
Hãy lưu lại bài viết này và chia sẻ cho người thân khi cần.
1. Yêu cầu cung cấp mật khẩu.
2. Yêu cầu đọc mã OTP hoặc mã xác minh.
3. Yêu cầu chuyển tiền gấp.
4. Hứa hẹn tiền hoặc phần thưởng bất ngờ.
5. Gửi đường link lạ.
6. Tự xưng là cơ quan, tổ chức để tạo lòng tin.
7. Đe dọa hoặc làm bạn hoảng sợ.
8. Yêu cầu giữ bí mật.
9. Yêu cầu cài ứng dụng hoặc phần mềm lạ.
10. Không cho bạn thời gian kiểm tra thông tin.
Kết luận
Internet mang lại rất nhiều tiện ích nhưng người sử dụng cũng cần trang bị kiến thức để tự bảo vệ mình.
Không phải mọi cuộc gọi đều là lừa đảo và không phải mọi tin nhắn đều nguy hiểm. Điều quan trọng là không vội tin, không vội bấm và không vội chuyển tiền khi chưa xác minh thông tin.
Hãy nhớ 6 từ đơn giản:
BÌNH TĨNH – DỪNG LẠI – KIỂM TRA
Khi gặp tình huống đáng ngờ, hãy cho mình thời gian suy nghĩ và tìm nguồn xác minh chính thức.
Một vài phút kiểm tra có thể giúp tránh một sai lầm đáng tiếc.
Khu Phố 7 - Phường Mỹ Tho sẽ tiếp tục chia sẻ những kiến thức và kỹ năng số thiết thực để người dân có thể sử dụng Internet an toàn, chủ động và hiệu quả hơn.
Mỗi ngày học một kỹ năng số – mỗi gia đình thêm một lớp bảo vệ.
Lưu ý: Các hình thức lừa đảo trên môi trường mạng có thể thay đổi theo thời gian. Khi gặp một tình huống nghi ngờ, người dân nên xác minh thông tin qua kênh chính thức của tổ chức liên quan và không thực hiện giao dịch chỉ dựa trên cuộc gọi, tin nhắn hoặc đường link chưa được kiểm chứng.
